Verlos ons van het religieus analfabetisme

Max Weber heeft ooit gezegd dat hij religieus niet-muzikaal was. Hij was theïst noch atheïst en hij had er niet echt problemen mee als iemand gelovig was. Hij was het zelf niet en kon zich ook niet goed voorstellen het ooit te worden. Jezelf  niet muzikaal noemen betekent dat je in elk geval enige kennis van muziek hebt. Weber gebruikte dus de juiste woorden: hij was terdege op de hoogte van wat religie en godsdienstigheid inhouden. Dat was toen, Weber schreef over zijn niet-muzikaliteit in 1909.

Maar dan nu. Afgelopen zaterdag publiceerde de NRC het prijswinnende essay van René van Woudenberg. Hij betoogde dat er prima plaats is voor religie in de wetenschap en dat wetenschap zelfs aannemelijk zou kunnen maken dat God bestaat. Ik las het artikel toevallig online en scrolde door naar de commentaren van andere lezers. Die waren niet religieus niet-muzikaal, maar vaak religieus analfabeet. Duidelijk was in veel gevallen het artikel niet gelezen, maar was de kop – die suggereerde dat wetenschap en religie iets niet-vijandigs met elkaar uit hadden te staan – voldoende om de onderbuik over religie te ventileren. Een kleine greep: ‘terug naar de middeleeuwen’, ‘natuurlijk grote onzin’, ‘pure satire’, ‘geestelijke luiheid en een geestelijke lafheid’, ‘opstel van een plaatselijke VMBO leerling’. Argumentatie ontbrak meestal en als er al van argumentatie sprake was bleek men niet op de hoogte van basisprincipes in wetenschaps- en religiefilosofie: gelovigen denken niet na maar gehoorzamen een verzonnen man met een baard en wetenschap is waarnemen en voorspellen. Beide overtuigingen zijn stromannen die een eerstejaars theologie of filosofie zonder problemen zou kunnen weerleggen. Stevige oordelen worden gedaan zonder op de hoogte te zijn van het ter zake doende vakgebied.

Vorige week maandag zagen we eenzelfde patroon naar aanleiding van de aanwezigheid van hoogleraar Beatrice de Graaf bij De wereld draait door. Er werd in een open gesprek gerefereerd aan een eerder interview in het Algemeen Dagblad waar De Graaf aangaf een ‘gewoon christelijke’ wetenschapper te zijn. Ook nu ontploften de social media met stromannen over de achterlijkheid van religie en weer viel het gebrek aan ter zake argumenten op. Blijkbaar was dit standpunt zo evident dat er niet voor geargumenteerd hoefde te worden.

Deze verkrampte moeizame omgang met religie: ga er niet mee in gesprek, ridiculiseer het, verdiep je er vooral niet in, ieders mening is correct zolang die maar negatief is over religie, maakt het publieke debat onplezierig en provinciaals. We leven in een wereld waar 85% van de bewoners religieus is. Het zullen er in de toekomst om demografische redenen eerder meer dan minder worden. Hoewel deze feiten algemeen bekend zijn is een luidruchtige hoog opgeleide groep – ‘de NRC-lezer is hoogopgeleid en kapitaalkrachtig’ meldt de NRC factsheet 2017 – blijkbaar bereid de kop in het zand te steken en vooral geen open gesprek met religieuzen aan te gaan. Dit moedwillig onbegrip kan op geen enkele wijze positief zijn in een globaliserende context waar religie een veel belangrijker rol speelt dan in het kleine Nederland.

Ik heb niet de illusie de huidige religieus analfabete onderbuik op andere gedachten te brengen. Een nieuwe generatie echter zou behoed moeten worden tegen het, zolang het maar over religie gaat, mogen spuien van grote kolder. Daarom moet in het middelbaar onderwijs meer aandacht komen voor de werking en invloed van religie. De belangrijkste, tamelijk eenvoudige, stromannen kunnen dan worden weerlegd. Te denken valt aan: ‘religieuzen zijn zonder vragen te stellen blind gehoorzaam’, ‘religiositeit neemt af waar wetenschap toeneemt’ en ‘religieuzen nemen hun heilige boek letterlijk van kaft tot kaft’. Het vermijden van deze stromannen zal het begrip over en weer tussen religieus muzikalen en religieus niet-muzikalen ten goede komen. We kunnen het dan online of offline op een beschaafde, geïnformeerde manier met elkaar oneens zijn over de plaats van religie in wetenschap, we leven immers in een vrij land. Daarnaast voldoet het aan het ‘durf te denken’ van de Verlichting, de vermeende aartsvijand van religie. Als de boze religiehater zich wat verlichter en dus beter geïnformeerd zou gedragen was dit blog niet eens nodig geweest.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s